Agirê azadiyê ku ev 2637 sal in nayê vemirandin

img

NAVENDA NÛÇEYAN - Agirê Newrozê ku sembola azadî û berxwedana li dijî zilmê ye, wê îsal cara 2637'an bê vêxistin.

Ji bo Cejna Newrozê ku ji bo hemû gelên Rojhilata Navîn û bi taybetî jî Ji bo Kurdan rojeke girîng e tenê çend roj mane. Bi mîlyonan kes xwe amade dikin ku îsal careke din li dora agirê Newrozê bicivin û daxwazên xwe yên azadî û aştiyê bînin ziman.
 
Newroz cejnek e ku bi salan e li erdnîgariyeke berfireh ji Rojhilata Navîn heta Qafqasya û Asyayê tê pîrozkirin. Li gorî gelek çavkaniyan, yek ji cejnên herî kevn ên dîrokê ye. Her çiqas tîpên bi navê xwe li gorî zimanan cuda bin jî, hemû gel heman wateyan bi Newrozê ve girê didin; "Roja Nû", "Cejna vejînê", "Mizgîniya hatina biharê", "Ji nû ve zayîn", "Roja yekemîn a sala nû"...
 
Têkildarî Newrozê heta roja me ya îro gelek destan, stran û helbest hatine nivîsandin. Hesabên cuda yên dîrok û eslê wê hene. Girîngiya ku Kurd diden Newrozê bi efsaneya Kawayê Hesinkar ve têkildar e. 
 
EFSANEYA KAWAYÊ HESINKAR
 
Li gorî efsaneyê ; di sala 612 'an a Berî Zayînê de padîşahekî Asûrî yê zalim ê bi navê Dehak li Nînovayê hebû ku paytexta Mîrîtiya Babîl û Asûrî bû. Wê li ser lat û zinaran keleheke pir saxlem çêkiriye. Ferman dida ku her roj mejiyên ciwanekî ku her roj bînin kelehê da ku marên ku li ser milên wî derketine têr bikin. Bi salan gel zilmeke wiha re rûbirû ma û li hemberî vê zilmê nerazîbûnên xwe anîn ziman. Gelê ku ji bo rizgarkiriyê berê xwe da çiyê, bi pêşengiya Kawayê Hesinkar bi rêxistin bû.
 
Gel, bi pêşengiya Kawa xwe rêxistin kir, piştre ji çiyayan daket û dawî li zilma Dehak ê zalim anî. Dîroka bidawîbûna desthilatdariya Dehak 21 'ê Adarê ye. Ji wê demê û vir ve her 21 'ê Adarê li dijî zaliman bûye sembola berxwedanê û heta roja îro ji aliyê gel ve bi şêweyên cuda tê pîrozkirin.
 
Newroz niha li gelek welatan weke cejneke fermî tê qebûlkirin. Di sala 2010'an de li ser daxwaza gelek welatan 21'ê Adarê ji hêla Neteweyên Yekbûyî (NY) ve bi fermî weke ''Roja Newrozê ya Navneteweyî'' hate qebûlkirin. Newroz di baweriyan de jî xwedî girîngiyeke mezin e. Zerdeştî, Elewîtî, Bahaî pîroziya esaretê ye. Li gorî hin Elewiyan, Newroz weke rojbûna Hezretî Alî tê dîtin.
 
GELÊN DIN ÇAWA PÎROZ DIKIN?
 
Îran: Newroz li vir weke destpêka sala nû tê qebûlkirin. Gelên Îranê weke kewneşopiyekê vê rojê pîroz dikin. Beriya rojan mal tê paqijkirin û tiştên nû tên kirîn. Bi rojan beriya Newrozê nebatên wekî genim, ceh, fasûlî, nîsk, nok di nav avê de tov diçînin û şîn dibin. Li ser maseyeke mezin a bi heft tepsiyan xemilandî, heft xwarinên cuda tên servîskirin. Malbat bi hemû endamên xwe re di êvara Newrozê de li heman maseyê li hev dicivin. Di Newrozê de lixwekirina kincên nû jî adetî ye. Li gorî salnameya Hîcrî Şemsî, pîrozbahiyên "Çarşem Sûrî" di şeva Çarşema dawî ya salê de tên lidarxistin. Di pîrozbahiyên ku şeva Çarşemê ya borî beriya Newrozê hate lidarxistin de agir bi pêxistin û bi fişek û fişekan tê pîrozkirin.
 
Azerbaycan: 3 rojan pîrozbahî tê lidarxistin. Amadekarî mehek li pêş dest pê dikin. Hunermendên Azerî ji stranên folklorî yên azerî yên orjînal dibêjin. Av ji kaniyan tê vexwarin da ku tevahiya salê berdar bibe. Ev yek ji bo Azeriyan kevneşopiyeke girîng a Newrozê ye. Vexwarina bi navê "Semenu" ku ji aliyê jinên Azerî ve hatiye çêkirin, di Newrozê de jî ji mêvanan re tê pêşkêşkirin. Dîsa ji bo wê rojê xwarinên taybet ên herêmî tên çêkirin.
 
Afganistan: Navenda pîrozbahiyên Newrozê Mezar-i-Şerîf e. Her sal bi deh hezaran kes tevlî pîrozbahiyan dibin. Di pîrozbahiyan de wekî "Cejna Gulên Sor" jî tê zanîn. Di pîrozbahiyên ku her kes kincên xwe yên herî baş li xwe dikin de, çalakiyên cuda tên lidarxistin. Bûyerên wekî gulaş, lîstikên şanoyê tên organîzekirin. Li malan xwarinên wekî Samanak û Heft Mewa tên pijandin.
 
Ozbekistan: Li vir jî beriya Newrozê li her malê paqijiya biharê tê kirin. Kevirên biçûk ber bi asîmanan ve tên avêtin da ku di sala nû de jiyanê zindî bikin. Merasîmên şahiyê tên lidarxistin. Pêşbirk di werzîşên cuda de tên lidarxistin.
 
Kazakîstan: Li gorî baweriya Kazakîstan, Newroz sembola bihar û bereketê ye ku wê li ser zeviyan baran bibare. Tê bawerkirin ku kevirê Semerkandê şîn di Newrozê de dihele. Di 21ê Adarê da, li konên ku li seranserê welêt hatine vedan xwarinên herêmî tên pijandin, reqsên kevneşopî, gulaş û aktîvîteyên cuda yên hunerî pêk tên. Di çarçoveya çalakiyên pîrozbahiyê yên mehekê de konser û lîstikên şano jî tên organîzekirin.
 
Qirgizîstan : 21 û 22 ' ê Adarê Newroza cêwî ya Qirgizîstanê ye . Di van rojan de bi cilûbergên rengîn ên kevneşopî govend tên gerandin. Xwarin di qalibên mezin da tên pijandin. Xwarina herî navdar şêraniya Sumelekê ye. Amadekirina şêraniyê dikare heta hefteyekê bidome. Her wiha xwarina cejnê ya bi navê "Pênc Tilî" tê çêkirin û cîrît tê lîstin.
 
Tacîkistan: Muzîkjenên ku "Koronî" dilîzin, ji berê ve bang li gel dikin ku pîroz bikin. Cilûbergên kevneşopî li xwe kirine. Baweriyek heye ku sala nû jiyana nû temsîl dike. Şerê dîk û kewan tê kirin. Di nava ciwanan de pêşbirk tên lidarxistin û diyarî kesên serkeftî tên kirin.
 
Turkmenistan : Bûyerên bi heman rengî li vir jî tên kirin jinên Tirkmen ji bo Newrozê şîraniyên taybet çêdikin û pêşkêşî derdora xwe dikin.
 
Albanya (Arnavûtlûk) : Li Albanyayê ala bi navê " Sultan Nevroz " tê pîrozkirin . Ji sala 1996 'an û vir ve weke Cejna Neteweyî tê qebûlkirin. Çalakiyên çandî û hunerî yên rengîn tên lidarxistin
 
Sibe: Di nav Kurdan de Cejna Newrozê 
 
MA / Azad Altay
 

Sernavên din

19/03/2025
14:37 Şaxa ÎHD’ê Îzmîrê rapora binpêkirinên li girtîgehan parve kir
14:36 Di Newroza Wanê de posterê mezin ê Abdullah Ocalan
14:34 Meral Daniş Beştaş: Dixwazin Tirk û Kurd li kêleka hev nebin
14:13 Li Nisêbînê coşa Newrozê: Divê hikûmet gav biavêje
14:08 Tulay Hatîmogûllari: Banga Ocalan banga rizgariya 85 milyona ye
14:01 Pervîn Bûldan: Pêwîstî bi gavên ku vê firsendê xerc neke heye
14:01 CHP’ê banga çalakiyan kir
14:00 Bakirhan: Ev operasyon di heman demê de li dijî me hatiye kirin
13:48 Li Amedê amadekariyên Newrozê didomin
13:33 Li gelek bajaran coşa Newrozê: Daxwaza azadiya fîzîkî Ocalan hat kirin
13:24 Gardiyanan milê girtî şikand!
13:05 Cezayê polîsê Şahîn Oner qetil kiribû hate kêmkirin
12:32 Li Wanê Newroza biheybet: Em bi banga Ocalan re ne
12:30 Li Şengalê aloziya ku bi êrîşa Artêşa Iraqê re destpê kir dewam dike
12:24 Ji bo rojnameger Eylem Babayîgît biryara berdanê û cezayê
11:28 HDK: Operasyona binçavkirinê derbeya li dijî vîna gel e
11:25 3 şaredarên Stenbolê binçavkirî ne
11:23 Li 10 navendan Newroza ‘azadiyê’ tê pîrozkirin
11:13 MYK’a DEM Partiyê li Amedê dicive
11:10 Piştî binçavkirina Îmamoglû dovîz û zêr biha bû
11:07 Ozel bertek nîşanî binçavkirina Îmamoglû da
10:58 'Em ê di Newroza Amedê de bersivê bidin banga Ocalan'
10:49 Hevserokên Giştî yên DBP’ê: Em ê îradeya gel biparêzin
10:45 Li Wanê gel diherike qada Newrozê
10:45 Serbestberdana Rozerîn Kalkan dîsa 11 meh hat taloqkirin
10:31 Êlih dê Newroza xwe bi daxwaza azadiya Ocalan pîroz bike
10:26 Ji DEM Partiyê ji bo Îmamoglû daxuyanî: Tolhildana têkçûnê ye
10:25 Ji bo Newroza Mêrsînê bang
10:23 Dozgeriyê binçavkirina Îmamoglû girêdayî KCK’ê kir
09:59 Dîroknas Aydin: Aştî li ser bingeha welatîbûna wekhev pêkan e
09:58 Doç. Dr. Demîrer: Divê şert û mercên xebatên yên Ocalan bên başkirin
Hakan Tahmaz: Hewldana sabotekirina mutebeqeta Sûriyeyê dê pêvajoyê derb bike
09:55 Ji Serokê Baroya Dîlokê ji bo pêvajoyê pêşniyaza 'destûra bingehîn a nû' li baroyan
09:48 Piştî binçavkirina Îmamoglû medyaya dijîtal hat bisînorkirin
09:40 Hevserokên Giştî yên DEM Partiyê bertek nîşanî binçavkirina Îmamoglû dan
09:40 Li Stenbolê çalakî û xwepêşandan ji bo 4 rojan hatin qedexekirin
09:24 Ji bo rojnameger Îsmaîl Saymaz biryara binçavkirinê hat dayin
09:22 Newrozên dîrokî yên Amedê
09:19 ‘Ji bo çareseriyê sererastkirinê hiqûqî divê tecrîd bê rakirin'
09:17 'Sê darikên niftikê wateyeke nû li Newrozê bar kir'
09:15 Jin bi ruhê 8’ê Adarê dadikevin qadên Newrozê
09:02 Dozgeriyê ji bo Îmamoglû got ‘rêveberê rêxistina sûc’
09:00 ROJEVA 19’Ê ADARA 2025’AN
08:19 Artêşa Iraqê êrişî wesayîta YBŞ'ê kir: 3 kes birîndar bûn
07:49 Îstasyonên metro yên Taksîm û Emniyet-Fatîhê hatin girtin
07:48 Ji Îmamoglû parvekirina yekem
07:48 Îmamoglu hat binçavkirin
18/03/2025
16:47 Li Dihê û Dîgorê Newroz bi coşeke mezin hat pîrozkirin
16:30 Li Qoserê piştî Newrozê meş hat lidarxistin
16:24 Riha ji bo Newrozê amade ye: Werin em agirê azadiyê bi hev re gur bikin
16:20 Di êrişên Îsraîlê de 4 rayedarên hikûmetê hatin kuştin
16:16 Rêveberiya Xweser: Divê gelê Efrînê vegere ser xaka xwe
16:08 Derdora Bendava Tişrînê hat bombebarankirin
15:58 PYD û ENKS civiyan
15:57 Hatem Ozdemîr bi xetereya darvekirinê re rû bi rû ye
15:56 Li navçeyên Amedê tevî baranê jî gel Newroz bi coş pîroz kir
15:42 Keskîn Bayindir: Kurd dixwazin dengê Ocalan bibihîzin
15:33 Newroza Silopiyayê: Em xwedî li manîfestoya jiyana nû derkevin
15:16 Di Newroza Colemêrgê de gel piştgirî da banga dîrokî
15:00 Kampanyaya şandina pereyan a ji girtiyan re didome
14:24 Hejmara kesên di êrişa li Xezeyê de hatin qetilkirin derket 412’an
14:21 Bertek nîşanî qetilkirina Cansever Sucu dan
14:14 DEM Partî çû serdana TBB’ê
14:08 Bakirhan bersiv da Tûnç: ‘Mafê hêviyê’ heye û mafek e
13:49 Bakirhan: Niha dora zivirandina pedalê ya hikûmetê û dewletê ye
13:35 Li Agiriyê Newroza azadiyê: Ev pêvajo yekalî nameşe
13:35 DEM Partî ji bo bi Ocalan re hevdîtinê bike serlêdan kir
13:20 Tunç ji bo Newrozê got: Heke daxwaz çêbibe mijara nameyê dikare bê nirxandin
12:43 Li Qoserê posterên Ocalan hatin hilgirtin
12:42 Îzmîr ji bo Newrozê amade ye: Em di 22’yê Adarê de li Gundogduyê bin
12:30 MKG’ê ji bo danişîna Eylem Babayîgît bang kir
11:30 Li 7 navendan Newroz tê pîrozkirin
11:22 Parêzeran ji bo hevdîtina bi Abdullah Ocalan re serlêdan kirin
11:17 Komîteya Amadekar a Newroza Amedê banga tevlibûna Newroza dîrokî kir
11:10 Leyla Xalid rakirin nexweşxaneyê
10:58 Abdullah Ocalan: Ev bang wê ji bo gelê me yê Êzidî Ronesans be
10:45 Di nava 24 saetan de li Sûriyeyê 63 kes hatin qetilkirin
10:17 Amadekariyên Newroza Mûşê temam bûn
10:03 Ji bo 11 bajarên Bakur bi koda zer hişyarî hate kirin
09:53 Wan 34 sal in navnîşana Newrozên biheybet e
09:46 Li Girtîgeha Wanê bi lêdanê girtî li erdê dirêj kirin
09:44 Rêxistinên çapemeniyê ji bo danişîna Eylem Babayîgît bang kirin
09:39 Eulalia Reguant: Divê civaka navneteweyî ji bo Rojava bikeve nava tevgerê
09:14 Îsraîlê êrişî Xezeyê kir: Herî kêm190 kes hatin qetilkirin
09:01 'Dê Newroza Îzmîrê bihêztir derbas bibe'
09:00 ROJEVA 18’Ê ADARA 2025’AN
08:53 Di tevahiya şevê de Newroz hate pîrozkirin
17/03/2025
16:26 Li Misircê piştî 11 salan Newroz hat pîrozkirin
16:13 Tuncer Bakirhan: Em li ser hiqûqa aştiyê axivîn
Tulay Hatîmogûllari: Em li bendê ne dewlet gavên erênî biavêje
16:12 Hevdîtina DEM Partî û AKP’ê saetek û 50 deqeyan domiya
15:57 Li dijî Til Temirê êrişên dijwar
15:49 Banga dîrokî di Newroza Manîsayê de olan da
15:22 Li Hezexê agirê Newrozê ji hêla jinan hat vêxistin: Divê Ocalan azad bibe
15:13 Ozturk bang li hikûmetê kir: Hûn pêvajoyê sabote dikin
14:24 Li Îdirê Newroz bi coşeke mezin hat pîrozkirin
14:24 Li Qendîlê SÎHA'yek hate xistin
14:22 DEM Partî çû serdana AKP'ê
14:11 Di navbera Rûsya û Ûkraynayê de êrişên hewayî
14:08 Li Serhedê Newroz: Divê dewlet gavan biavêje
14:03 Rêveberiya Xweser: Lêpirsîna navneteweyî bê vekirin
13:47 Meclisa Jinan a DEM Partiyê têkildarî komkujiya li Berxbotanê daxuyanî da