ANKARA - Trump-Xi görüşmesi gündemdeki yerini korurken, Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilim ve “gizli” diplomasi de derinleşiyor. 

 

ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in Pekin’de gerçekleştirdiği görüşmelerin birinci günü sona erdi. Görüşmedeki, Tayvan gerilimi, ticaret anlaşmaları ve piyasaya etkileri uluslararası basına yansırken, diğer yandan Hürmüz Boğazı’nda artan gerilim de gündemi şekillendirdi. Uluslararası basın, bölgede artan hareketliliği ve İsrail-BAE arasındaki gizli diplomasiyi de gündemlerine aldı.

 

ABD-Çin görüşmesinde ilk günün ardından ziyaretin temel konusu olacağı tahmin edilen İran savaşına ilişkin iki taraftan da net bir açıklama gelmemiş olması basında tartışılmaya devam ediyor. Trump’ın, Çin’in İran’a askeri desteği vermeyeceğini söylediğini öne sürerken, Çin sessizliğini koruyor. Diğer yandan kamuoyundan ticari görüşmelerin beklenilen sonucu vermediğine ilişkin tepkiler de yükseliyor. Söz konusu durumu ele alan ABD merkezli Foreign Policy isimli dergi ise “Pekin Zirvesi’nin birinci günü Trump’a büyük kazanımlar getirmedi” başlığı attığı haberinde, “İran savaşından ticarete kadar, ABD Başkanı mevkidaşından önemli tavizler almayı başaramadı” ifadelerini kullandı.

 

ÇİN’DEN TAYVAN UYARISI

 

Öte yandan Trump-Xi görüşmesinin önemli unsurlarından birisi ise beklenildiği gibi Tayvan meselesi oldu. Çin medyasının aktardığına göre,  Xi Jinping,  Trump’a Tayvan konusunun doğru şekilde ele alınmaması halinde iki ülke arasındaki ilişkileri tehlikeli bir duruma sokabileceği, çatışma ve anlaşmazlıklara sebep olabileceğini söyledi. Konuyu işleyen haber ajanslarından biri olan İngiltere merkezli Reuters, “Trump ve Xi, Tayvan uyarısının ardından görüşmelerin ikinci gününe hazırlanıyor” başlığı attı. Haberde ayrıca Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun, aynı süreçte NBC News’e yaptığı açıklamada Tayvan konusunun gündeme geldiğini ancak ABD’nin Tayvan konusundaki politikasının değişmediğini söylemlerine yer verildi.

 

Reuters, İran savaşı, ABD’deki mahkemelerin gümrük tarifelerindeki kısıtlaması ve ABD iç ekonomisindeki sorunlar sebebiyle Trump’ın Pekin’e zayıflamış bir pazarlık gücüyle gittiğini yazdı. Ayrıca Çinli yetkililerin, Trump’ın iç siyasi sorunları sebebiyle Cumhuriyetçi Parti’nin Kasım ara seçimlerinde Kongre’nin bir ya da her iki kanadını kaybetme riskinin farkında olduğu belirtildi. 

 

TİCARİ ANLAŞMA BEKLENENİN ALTINDA KALDI

 

Öte yandan görüşmenin ekonomik tarafı ve sonuçları da gündemi şekillendirdi. ABD merkezli CNBC, Trump’ın, Çin’in ABD’li uçak ve savunma şirketi Boeing’den 200 uçak satın almayı kabul ettiğini açıkladığını aktardı. 

 

Ancak birçok medya kuruluşu tarafından söz konusu anlaşma hayal kırıklığı olarak değerlendirildi. Reuters, bu sayının tarafların görüşmesi öncesinde konuşulan ve beklenen 500 uçaklık paketin altında kaldığını yazdı. Beklentinin altında kalan bu anlaşmanın da Boeing hisselerinde yüzde 4 değer kaybettirdiğini bildirdi. 

 

GİZLİ GÖRÜŞMENİN ARDINDAN BOĞAZDA HAREKETLİLİK

 

ABD-Çin görüşmeleri sürerken Hürmüz Boğazı’nda büyüyen gerilim de uluslararası basının gündemindeydi. ABD merkezli Associated Press (AP), Hürmüz’de son süreçte gemi saldırıları ve el koyma durumları olduğunu bildirdi. Habere göre, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) açıklarında demirlemiş bir gemi ele geçirilerek İran yönüne doğru götürüldü. Haberin devamında ise ayrıca Hindistan’a ait ve Somali’den Şarika limanına giden kargo gemisinin de saldırı sonrası Umman açıklarında battığı bildirildi. Haberde her iki olayda da saldırıyı gerçekleştiren tarafın belirsiz olduğu ifade edildi ancak saldırıların İsrail ve BAE’nin gizlice görüştüğüne dair haberlerin ardından gerçekleşmesine dikkat çekildi.

 

AP News haberinde ayrıca İran’ın yarı-resmi haber ajanslarına göre, Çin gemilerinin İran’ın protokolleri kapsamında boğazdan geçmeye başladığını bildirdi. Haberlere göre İran, Çin Dışişleri Bakanı ve Çin’in İran Büyükelçisi’nin talepleri üzerine bazı Çin gemilerinin geçişini kolaylaştırmayı kabul etti. Gemiler, Trump'ın Çin'e varışıyla birlikte geçmeye başladı. 

 

İRAN-BAE KARŞI KARŞIYA GELDİ 

 

İsrail ve BAE arasındaki söz konusu gizli diplomasi trafiği ise gündemdeki yerini korudu. İddiaların ardından BAE ve İran ilk kez Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi’de gerçekleştirilen BRICS toplantısında bir araya geldi. Burada artan gerilim basına da yansıdı. Suudi Arabistan merkezli Arab News, BRICS Dışişleri Bakanları toplantısında konuşan İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin BAE’nin İran’a karşı yürütülen ABD-İsrail savaşında aktif bir rol oynadığını söylediğini aktardı. 

 

Toplantı, Almanya merkezli Deutsche Welle (DW) ajansının da gündemindeydi. Haberde, Hindistan Dışişleri Bakanı Subrahmanyam Jaishankar’ın uluslararası sularda güvenli ve engelsiz deniz taşımacılığı çağrısı yaptığı ve BRICS’in uluslararası ilişkilerin çalkantılı olduğu bu dönemde yapıcı ve istikrar sağlayıcı bir rol oynaması gerektiğine dair konuştuğu aktarıldı. Devamında ise bu çağrının, BRICS grubunun içindeki görüş ayrılıklarının arttığı bir dönemde yapılmasına dikkat çekildi. Bu yıl ev sahipliğini Hindistan’ın üstlendiği BRICS’in diğer üyeleri arasında ise Brezilya, Rusya, Çin, Güney Afrika, Mısır, Etiyopya, İran, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Endonezya yer alıyor.